1.6.👄 ការសង្ខេប
👇 ចូរពិនិត្យឧទាហរណ៍
មានរឿងបុរាណតំណាលតៗគ្នាមកថា មានប្តីប្រពន្ធពីរនាក់ខំប្រឹងរកសុី តាំងពីក្មេងរហូតដល់ចាស់បានមាសតែមួយបាទ ហេីយគ្មានកូនម្នាក់សោះ។ ប្តីប្រពន្ធចំណាស់ទាំងពីរនាក់បានផ្តាំគ្នាទៅវិញទៅមកថា បេីនរណាស្លាប់មុនត្រូវយកមាសនោះដាក់ក្នុងមាត់អ្នកនោះ។ ចំណេរតមក ប្តីក៏ស្លាប់មុនទៅ។ ប្រពន្ធក៏យកមាសនោះដាក់ក្នុងមាត់សពប្តី។ នៅពេលបូជាសពប្តី ភ្លេីងឆេះមាសនោះរលាយអស់នៅសល់តែ ៣ស្លឹង។
សម័យមួយ ព្រះមហាក្សត្រចេញព្រះរាជបញ្ជាឲ្យរៃយកមាសក្នុងមួយផ្ទះចំនួនមួយបាទជាកំហិត។ យាយជាប្រពន្ធរបស់ខ្មោចតានោះ ក៏យកមាស ៣ស្លឹង ដែលគាត់រេីសទុកនោះទៅថ្វាយព្រះមហាក្សត្រដោយទូល ៖ « ក្រាបទូលព្រះករុណា! មាសនេះពីដេីមពេញ១បាទ តែខ្ញុំម្ចាស់យកទៅបង់មាត់ឲ្យប្តីខ្ញុំម្ចាស់ ក៏ត្រូវភ្លេីងឆេះអស់នៅសល់តែប៉ុណ្ណេះ! សូមព្រះករុណាមេត្តាដល់សត្វទាល់ក្រផងចុះ! ខ្ញុំម្ចាស់ទាល់មធ្យោបាយហេីយ! មិនអាចទៅរកមាសឯណាឲ្យបានគ្រប់ចំនួនថ្វាយព្រះអង្គបានឡេីយ!» ។ ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់សណ្តាប់ចប់ហេីយ ទ្រង់ក៏កេីតក្តីសង្វេគស្លុតព្រះទ័យ អាសូរដល់ប្រជារាស្រ្តយ៉ាងខ្លាំង ទេីបទ្រង់ប្រកាសឲ្យលេីកលែងការរៃយកមាសពីប្រជារាស្រ្តទាំងអស់ក្នុងនគរ។
អាស្រ័យហេតុនេះហេីយ ទេីបបណ្តារាស្រ្តទាំងអស់យល់ថា ប្រាក់ឬមាសដែលបង់ក្នុងមាត់បុគ្គលដែលស្លាប់ទៅនោះ មានអានុភាពខ្លាំងក្លាណាស់ សូម្បីព្រះមហាក្សត្រក៏ចាញ់អានុភាពនេះដែរ។ ហេតុដូចនេះហេីយបានជាប្រជាជនខ្មែរយេីងចាត់ទុកថា ប្រាក់ឬមាសដែលបង់ក្នុងមាត់សពជាវត្ថុស័ក្តិសិទ្ធិ ហេីយនាំគ្នាអនុវត្តទម្លាប់នេះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
(ដកស្រង់ពីប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ភាគ៩)
មានតំណាលតៗគ្នាមកថា មានតានិងយាយប្តីប្រពន្ធពីរនាក់ ពុំមានកូនចៅឡេីយ។ ពួកគាត់ខំប្រឹងរកសុីមានតែមាស ១បាទប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលតាស្លាប់ទៅ យាយក៏យកមាស១បាទនោះ ទៅដាក់ក្នុងមាត់សពតា។ ក្រោយពីបូជាសពតារួច មាសត្រូវភ្លេីងឆេះអស់សល់តែ ៣ស្លឹង។ គាត់ជូនសម័យមួយព្រះមហាក្សត្រតម្រូវឲ្យរៃយកមាសពីប្រជារាស្រ្តក្នុងមួយគ្រួសារ ១បាទ។ យាយគ្មានមាសគ្រប់មួយបាទ គឺមានតែមាស ៣ស្លឹងប៉ុណ្ណោះសល់ពីបង់មាត់ខ្មោចតា យកមកថ្វាយព្រះមហាក្សត្រដោយរៀបរាប់ពីសេចក្តីទុក្ខលំបាកនិងភាពទាល់ច្រករបស់គាត់ ថ្វាយទ្រង់សណ្តាប់។ ព្រះមហាក្សត្រកេីតក្តីសង្វេគអាណិតប្រជារាស្រ្ត ព្រោះអ្នកស្លាប់ទៅគ្រាន់តែប្រាក់មួយបាទយកទៅមិនបានផង ទ្រង់ក៏ប្រកាសលេីកលែងការរៃមាសនេះពីប្រជារាស្រ្តទូទាំងនគរ ។ ហេតុដូចនេះបានជាប្រជាជនយកប្រាក់ឬមាស បង់ក្នុងមាត់បុគ្គលដែលស្លាប់តៗគ្នា រហូតដល់បច្ចុប្បន្ននេះ។
ចម្លើយ
រឿងព្រេងនេះនិយាយអំពី ប្រភពដើមនៃជំនឿទៅលើទំនៀមទម្លាប់ដាក់ប្រាក់កាសក្នុងមាត់បុគ្គលស្លាប់ នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ ។
ចម្លើយ
ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗក្នុងរឿងព្រេងនេះដែលបង្កើតបានជាចំណុចគន្លឹះសំខាន់នៃរឿងដែលនាំឲ្យកើតជំនឿលើអានុភាពនៃប្រាក់ដែលដាក់ក្នុងមាត់សពមានដូចជា ៖
- ព្រឹត្តិការណ៍ទី១ ការបូជាសពប្តី និងការនៅសល់មាស ៣ ស្លឹង ៖ ក្រោយពីប្តីស្លាប់ ភរិយាបានបំពេញតាមសន្យា ដោយដាក់មាសពេញមួយបាទទៅក្នុងមាត់សព។ ប៉ុន្តែនៅពេលបូជាសព ភ្លើងបានឆេះមាសនោះរលាយអស់ទៅវិញ នៅសល់តែមាស ៣ ស្លឹង ប៉ុណ្ណោះ ដែលត្រូវបានយាយរើសទុក។
- ព្រឹត្តិការណ៍ទី២ ការទូលថ្វាយរបស់យាយចំពោះព្រះមហាក្សត្រ ៖ នៅពេលដែលព្រះមហាក្សត្រចេញព្រះរាជបញ្ជាឲ្យរៃមាសមួយបាទពីគ្រប់ផ្ទះ យាយបានយកមាស៣ស្លឹងដែលគាត់មានទៅថ្វាយ ហើយបានទូលរៀបរាប់យ៉ាងកម្សត់ អំពីប្រភពនៃមាសនោះ និងការលំបាករបស់គាត់។ ការទូលថ្វាយនេះ មិនត្រឹមតែជាការបំពេញកាតព្វកិច្ចចំពោះព្រះរាជាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្ហាញពីភាពទាល់ច្រករបស់យាយ ដែលបានធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ព្រះទ័យព្រះមហាក្សត្រទៀតផង។
- ព្រឹត្តិការណ៍ទី៣ ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់មានព្រះទ័យករុណា និងប្រកាសលើកលែងការរៃយកមាស ៖ ដោយសារការទូលថ្វាយដ៏គួរឲ្យអាសូររបស់យាយ ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់មាន ក្តីសង្វេគយ៉ាងខ្លាំង ហើយបាន ប្រកាសលើកលែងការរៃយកមាសពីប្រជារាស្ត្រទាំងអស់ ក្នុងនគរ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះគឺជាដែលជាចំណុចកំពូលនៃរឿងដែលបង្ហាញពី «អានុភាព» នៃមាសដែលបានដាក់ក្នុងមាត់សព ដែលអាចផ្លាស់ប្តូរព្រះទ័យរបស់ស្តេច និងជួយសង្គ្រោះប្រជារាស្ត្រដទៃទៀតបាន។
ចម្លើយ
ប្រៀបធៀបលក្ខណៈដូចគ្នា និងខុសគ្នារវាងអត្ថបទទាំងមូលនិងអត្ថបទសង្ខេប ៖
ក. អត្ថបទទាំងមូល
- ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ
- សេចក្ដីលម្អិតច្រើន
- ព្រឹត្តិការណ៍តូចៗច្រើន
- សកម្មភាពតួអង្គច្រើន
- ទំហំអត្ថបទវែង
ខ. អត្ថបទសង្ខេប
- ព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗ
- សេចក្ដីលម្អិតតិច
- ព្រឹត្តិការណ៍តូចៗតិច ឬគ្មាន
- សកម្មភាពតួអង្គតិច
- ទំហំអត្ថបទខ្លី
ចម្លើយ
រឿងព្រេងនេះចាប់ផ្ដើមនៅពេលយាយដាក់ មាសមួយបាទក្នុងមាត់សពប្ដី តាមសន្យា តែក្រោយបូជា មាសនោះ រលាយសល់តែ ៣ ស្លឹង។ ក្រោយមក ពេលព្រះមហាក្សត្រប្រកាសរៃមាសមួយបាទ យាយបានយកមាស ៣ ស្លឹងទៅ ទូលរៀបរាប់ពីរឿងរ៉ាវរបស់គាត់ ដោយភាពទាល់ច្រក។ ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់អាណិតអាសូរ ក៏ លើកលែងការរៃមាសទូទាំងនគរ។ ហេតុនេះហើយ ទើបប្រជាជនជឿថាការដាក់ប្រាក់ក្នុងមាត់សពមានអានុភាព ហើយបន្តអនុវត្តទំនៀមទម្លាប់នេះរហូតមក។
ចម្លើយ
អត្ថបទសង្ខេប រឿងភ្នំបាយ៉ង់កោរនៅខេត្តតាកែវ
ក្នុងសម័យបុរាណ មានស្ដេចមួយព្រះអង្គព្រះនាម ព្រះបាទបាយ៉ង់កោរ ដែលមានព្រះអគ្គមហេសីព្រះនាម ព្រះនាងសក់ក្រអូប។ ព្រះនាងមានក្លិនក្រអូបសាយភាយល្បីរន្ទឺដល់ស្ដេចសៀម។ ដោយចង់បានព្រះនាងមកធ្វើជាមហេសី ស្ដេចសៀមបានចាត់ទ័ពមកចាប់យកព្រះនាង។
ដើម្បីភៀសខ្លួនពីការតាមចាប់របស់សៀម ព្រះបាទបាយ៉ង់កោរបាននាំព្រះនាងនិងពលសេនាចុះសំពៅរត់ទាំងយប់ ហើយបានបន់ស្រន់ទេវតាឲ្យដំណើររបស់ព្រះអង្គបានសុខ។ នៅតាមផ្លូវ ព្រះអង្គជួបនឹងខ្យល់ព្យុះបក់បោកសំពៅបាក់ចង្កូត ហេតុនេះហើយបានជាតំបន់នោះឈ្មោះ ភូមិបាក់កូត។
បន្ទាប់មក សំពៅក៏បានទៅដល់ទីតាំងមួយទៀតហើយបានចតដើម្បីរៀបចំសំពៅឡើងវិញ និងធ្វើពិធីសែនព្រេន ហេតុនេះហើយទើបទីនោះឈ្មោះ ភូមិចត និង ភូមិសែនបន់។ នៅពេលបន្តដំណើរទៅមុខទៀត សំពៅបានធ្លាយនៅកន្លែងមួយដែលក្រោយមកគេហៅថា សំពៅធ្លាយ ហើយព្រះអង្គក៏បានយកស្បូវមកចុកសំពៅដែលធ្លាយនោះ ទើបកន្លែងនោះមានឈ្មោះថា ភូមិព្រែកស្បូវ។
ព្រះនាងសក់ក្រអូបព្រួយព្រះទ័យខ្លាំង ក៏បានអុជទៀនបន់ស្រន់សុំឲ្យចៀសផុតពីគ្រោះថ្នាក់ ក្រោយមកកន្លែងនោះក៏បានឈ្មោះថា ភូមិអន្លង់ទៀន។ ការបន់ស្រន់របស់ព្រះនាងបានសម្រេច ដោយខ្យល់ព្យុះដ៏ខ្លាំងបានបោកបក់សំពៅរបស់សៀមឲ្យលិចលង់អស់ ក្រោយមកកន្លែងនោះក៏បានឈ្មោះថា ភូមិសន្លុង។
ជាចុងក្រោយ ព្រះបាទបាយ៉ង់កោរបានរកឃើញទីទួលមួយសមល្មមដើម្បីសង់ដំណាក់ ហើយព្រះនាងបានរំឭកព្រះអង្គឲ្យធ្វើតាមបំណន់ដែលព្រះអង្គបានបន់ស្រន់។ ព្រះអង្គក៏បានកោរព្រះកេសា (កោរសក់) លាបំណន់នៅទីនោះ ទើបទីនោះបានឈ្មោះថា ភ្នំបាយ៉ង់កោរ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។
ចម្លើយ
អត្ថបទសង្ខេបរឿងប្រាសាទអង្គរវត្ត
រឿងព្រេងបានដំណាលថា នាងទេពធីតា ៥ អង្គបានហោះចុះមករត់លេងនៅឋានកណ្ដាល ហើយនាងមួយអង្គឈ្មោះ នាងទិព្វសុតាចន្ទ បានលួចបេះផ្កាពីសួនច្បាររបស់តាលឹម សេង។ ដោយសារហេតុនេះ ព្រះឥន្ទ្របានដាក់ទោសនាងឲ្យចុះមករស់នៅជាមួយតាលឹម សេង ៦ឆ្នាំ ហើយបានរៀបការជាមួយតា។ ក្នុងពេលនោះ នាងបានបង្រៀនតាឲ្យចេះត្បាញសំពត់លក់ រហូតតាបានក្លាយជាអ្នកមាន។
មួយឆ្នាំក្រោយមក នាងបានប្រសូតបុត្រាមួយឈ្មោះ ព្រះពិស្ណុការ ដែលជាក្មេងប៉ិនប្រសប់ក្នុងការគូរ និងឆ្លាក់តាំងពីក្មេង។ លុះដល់ពេលកំណត់ នាងទិព្វសុតាចន្ទក៏បានត្រឡប់ទៅឋានទេវតាវិញ។ ព្រះពិស្ណុការដែលនឹកម្ដាយខ្លាំង ក៏បានចេញដំណើរទៅរកម្ដាយរហូតបានជួបនឹងនាងវិញ ដោយបួងសួងសុំឲ្យនាងហោះទៅមិនរួច។ ក្រោយមក នាងក៏បាននាំព្រះពិស្ណុការទៅឋានលើ ដើម្បីជួបនឹងព្រះឥន្ទ្រ។
ព្រះឥន្ទ្របានបញ្ជូនព្រះពិស្ណុការទៅរៀនវិជ្ជាសិល្បៈ និងសំណង់ជាមួយទេវបុត្រ។ ដោយភាពប៉ិនប្រសប់ ព្រះពិស្ណុការបានរៀនចេះគ្រប់មុខវិជ្ជា ហើយអាចសង់ប្រាសាទថ្មបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ ពេលនោះដែរ ព្រះឥន្ទ្រក៏បានចុះមកប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីជួបជាមួយ ព្រះកេតុមាលា ដែលជាបុត្ររបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់ដែលបានចាប់កំណើតនៅលើផែនដី។ ព្រះឥន្ទ្របាននាំព្រះកេតុមាលាទៅឋានទេវតា ដើម្បីលាងជម្រះកាយឲ្យមានអាយុវែង ហើយបានឲ្យព្រះកេតុមាលាជ្រើសរើសប្រាសាទដែលពេញចិត្តដើម្បីសង់នៅលើផែនដីវិញ។ ព្រះកេតុមាលាបានពេញចិត្តនឹង ក្រោលគោព្រះឥន្ទ្រ។
ព្រះឥន្ទ្រក៏បានបញ្ជាឲ្យព្រះពិស្ណុការចុះមកផែនដីដើម្បីសង់ប្រាសាទឲ្យព្រះកេតុមាលា ដែលមានសោភណភាពល្អជាងក្រោលគោនោះទៅទៀត។ ព្រះពិស្ណុការក៏បានប្រើវិជ្ជាដ៏អស្ចារ្យរបស់ខ្លួនសង់ប្រាសាទដ៏ស្រស់ស្អាត ដែលក្រោយមកគេស្គាល់ថាជា ប្រាសាទអង្គរវត្ត។ ក្រោយពេលសង់ប្រាសាទរួច ព្រះឥន្ទ្រក៏បានយាងចុះមកអភិសេកព្រះកេតុមាលាឲ្យឡើងគ្រងរាជ្យ ហើយប្រទេសក៏ត្រូវបានប្រសិទ្ធនាមថា កម្ពុជា រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ។