1.2.📖ទី១ ៖ ភ្នំបាយ៉ង់កោរនៅខេត្តតាកែវ

ឧបាយកល (ន.) ៖ កិច្ចការល្បិចល្បងយ៉ាងល្អិតម៉ត់ចត់ ។
ព្រះសិរសា (ន.) ៖ រ.ស ក្បាលស្ដេច ។
នមស្ការ (ន.) ៖ កិរិយាថ្វាយបង្គំ ការក្រាបប្រណិបន៍នឹកគុណ…។
យុថ្កា (ន.) ៖ ឧបករណ៍បោះទៅក្នុងទឹកសម្រាប់ចតនាវាឬសំពៅកុំឲ្យរសាត់ ។
បព្វតា (ន.) ៖ ភ្នំ ។
ព្រះពន្លា (ន.) ៖ រោងឬសាលាដែលគេសង់សម្រាប់ថ្វាយព្រះរាជាគង់ប្រថាប់បណ្ដោះអាសន្ន ។

នៅពេលអ្នកអានអត្ថបទនេះ អ្នកត្រូវយកចិត្តទុកដាក់កត់ចំណាំសេចក្ដីលំអិតសំខាន់ៗដើម្បីត្រៀមឆ្លើយទៅនឹងសំណួរទាក់ទងកាលអាកាស លក្ខណតថៈនៃរឿងនិងខ្លឹមសារអត្ថបទ ។

ក្នុងសម័យព្រេងនាយ នៅប្រទេសខ្មែរមានស្ដេចមួយព្រះអង្គព្រះនាមព្រះបាទបាយ៉ង់មាន ព្រះដំណាក់នៅភ្នំដងរែកមានអគ្គមហេសីល្អណាស់ព្រះនាមព្រះនាងសក់ក្រអូប។ ព្រះនាងប្រកបដោយរូបឆោមនិងព្រះភក្ត្រល្អប្រិមប្រិយ សម្បុរភ្លឺថ្លាដូច នាងទេពធីតា ក្លិនក្រអូបសាយចេញជុំវិញព្រះកាយមួយយោជន៍ ល្បីកិត្តិយសសុសសាយទៅដល់ព្រះបាទសៀម ។ ព្រះចៅសៀមក៏ចាត់ឲ្យមនុស្សមកស៊ើបអង្កេតបានដឹងពិតថាព្រះនាងល្អឆេីតមែន ដាច់ស្រីទាំងឡាយជាស្រីបរិបូណ៌ដោយលក្ខណៈគ្រប់យ៉ាង។

ស្ដេចសៀមរកឧបាយកលចូលមកចាប់ព្រះនាងយកទៅដើម្បីជាកិត្តិយសប្រទេសខ្លួន។ ស្ដេចបាយ៉ង់កោរទ្រង់ជ្រាបការដូច្នេះ ក៏នាំព្រះអគ្គមហេសី ពួកស្រីស្នំក្រមការ និងពោលសេនាទាំងឡាយចុះសំពៅភៀសព្រះអង្គរត់ចេញចោលព្រះដំណាក់ទាំងវេលាយប់ ដោយបើកសំពៅសំដៅទៅទិសអាគ្នេយ៍។ មុននឹងស្ដេចយាងចេញទ្រង់លើកព្រះហស្ដប្រណម្យដាក់លើព្រះសិរសាសច្ចាបន់ស្រន់ទេវតារក្សាទឹកថា សូមឲ្យបានសម្រេចសេចក្ដីប្រាថ្នា៣ប្រការគឺ ៖

១ . សូមឲ្យបានសេចក្ដីសុខក្នុងដំណើរផ្លូវសាគរ

២ . សូមកុំឲ្យពួកសៀមតាមទាន់

៣ . សូមឲ្យជួបប្រទះកន្លែងជាទីគាប់ចិត្ត

បើបានសម្រេចដូចបំណងនឹងកោរព្រះកេសាថ្វាយ ។ ស្ដេចទ្រង់ព្រួយព្រះទ័យជាខ្លាំង ទ្រង់បើកសំពៅទាំងយប់ទាំងថ្ងៃគ្មានឈប់ឈរ ។ លុះទ្រង់ប្រមើលមើលឃើញថាចេញមកបានឆ្ងាយណាស់ហើយទើបទ្រង់ងាករេទៅរកតំបន់មួយដើម្បីចតសំពៅ ។ ខណៈនោះ ខ្យល់ព្យុះមកដល់បានបក់បោកសំពៅឲ្យវិលវល់ចង្កូត ទើបទីត្រង់នោះមានឈ្មោះថា ភូមិបាក់ចង្កូត ជាប់មក តែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយជា ភូមិបាក់កូត ។ ស្ដេចទ្រង់ភ័យហើយលោកព្រះហស្តអំពាវនាវ « ឲ្យបាត់ខ្យល់ព្យុះទ្រង់នឹងសូមសែនថ្វាយដល់ពួកអារក្សទាំងឡាយ » ។ គ្រានោះខ្យល់ព្យុះក៏សាបសូន្យអស់ សំពៅទៅបានបន្តិចទៀតឈប់បោះយុថ្កាចត ទើបទីនោះមានឈ្មោះថា កន្លែងចត ជាប់មក តែសព្វថ្ងៃនេះគេហៅថា ភូមិកន្លែងចត ហើយហៅក្លាយជា ភូមិចត ។ ការឈប់ចតនេះដើម្បីរៀបចំចំណីអាហារ សែនព្រេនថ្វាយអារក្សទឹកនិងធ្វើចង្កូតសំពៅជាថ្មី ។ ត្រង់តំបន់ដែលថ្វាយអាហារនោះ បានឈ្មោះជាប់មកដល់សព្វថ្ងៃថា ភូមិសែនបន់ ។ ទាំងបីកន្លែងនេះស្ថិតនៅក្នុងភូមិលាយបូរ ស្រុកត្រាំកក់ ខេត្តតាកែវ ។

លុះសម្រេចកិច្ចនៅកន្លែងនេះសព្វគ្រប់ឲ្យទ្រង់ក៏ចេញសំពៅទៅទៀតសំដៅទៅទិសអគ្នេយ៍ដដែល ។ នោះដល់កន្លែងមួយសំពៅធ្លាយ ទ្រង់ក៏ចាប់ធើ្វសំពៅបណ្ដើរបើកទៅបណ្ដើរ ។ ត្រង់កន្លែងនោះជាប់ឈ្មោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃថា សំពៅធ្លាយ ។ សំពៅបើកបន្តិចទៀតទៅដល់កន្លែងមួយឃើញមានស្បូវដុះជាច្រើនក៏ បោចស្បូវនោះមកចុកសំពៅដែលធ្លាយ ។ ត្រង់កន្លែងនោះជាប់ឈ្មោះមកដល់សព្វថ្ងៃថា ភូមិព្រែកស្បូវ ហើយបើកសំពៅធ្វើដំណើរទៅទៀតដល់កន្លែងមួយទៀត ព្រះនាងសក់ក្រអូបទ្រង់កើតទុក្ខព្រួយព្រះហឫទ័យច្រើនប្រការ ណាមួយព្រួយអំពីសំពៅដែលចេះតែទៅរកទិស សំណាក់មិនឃើញ ណាមួយព្រួយអំពីពួកសៀមថាមុខជាគេនឹងតាមមកដល់មិនខាន។ ព្រះនាងទ្រង់អុជទៀននមស្កាបន់ស្រន់ដល់អារក្សទឹក អារក្សគោក អ្នកតាព្រៃភ្នំក្រំថ្ម សព្វទីកន្លែងថា សូមឲ្យបានបានជួបនឹងទីសុខប្រសើរ សូមឱ្យចោរសៀមចិត្តអប្រិយបរាជ័យវិនាសក្នុងសាគរ ។ ត្រង់កន្លែងដែលព្រះនាងអុចទៀនបន់នោះ នៅជាប់ឈ្មោះរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃថា ភូមិអន្លង់ទៀន ។

ពិធីនមស្កាអំពាវនាវរបស់ព្រះនាងនោះ បានសម្រេចដូចសេចក្តីប្រាថ្នាមែន គឺសំពៅស្ដេចសៀមបាកដែលបានបញ្ចូនពលចំនួនមួយសែននាក់ ឲ្យចេញទៅតាមស្កាត់រកប្រេននាងនោះ ជ្រួសផ្លូវគ្នាដោយសំពៅស្ដេចបាយ៉ង់ ចេញផ្លូវក្រោមផ្នែកខាងកើត សំពៅសៀមចេញលើផ្នែកខាងលិច ។ ក្រោយពេលដែលព្រះនាងបន់ស្រន់រួចហើយសំពៅស្ដេចបាយ៉ងក៏ងាកសំដៅទៅទិសនិរតីបន្តិច។ បន្ទាប់ពីនោះស្រាប់តែមានខ្យល់ព្យុះយ៉ាងសម្បើមអស្ចារ្យបក់បោកសំពៅសៀមខ្ទេចខ្ទីលិចលង់ងាប់អស់ពួកពលដែលនៅក្នុងមហាសាគរ។ ត្រង់កន្លែងនោះមានឈ្មោះថា ភូមិសែនលង់ ជាប់មកតែសព្វថ្ងៃគេហៅក្លាយមកជា ភូមិសន្លុង វិញ ។

ចំណែកសំពៅស្ដេចបាយ៉ង់ កាលបើបើកលឿនត្រង់ទៅទិសនិរតី ស្ដេចទតឃើញកោះមួយនិងភ្នំច្រើនត្រៀតត្រា ព្រះអង្គក៏ចូលទៅបោះយុថ្កាចតសំពៅនៅក្បែរកោះមួយ ស្ដេចយាងឡើងទៅលើកោះនោះដើម្បីរកកន្លែងគួរសមនឹងជ្រក ។ ព្រះអង្គបានទតឃើញកន្លែងដ៏ល្អៗជាច្រើនប៉ុន្តែមិនសូវគាប់ព្រះទ័យក៏ឲ្យពួកពលជញ្ជូនអីវ៉ាន់ចេញពីសំពៅ នាំព្រះអគ្គមហេសីយាងចូលទៅក្នុងព្រៃច្រកបុព្វតាហើយចតសំពៅនៅត្រង់កន្លែងនោះ ។ គ្រាន់តែស្ដេចយាងចេញផុតភ្លាមមហាមេឃក៏ងងឹតបណ្ដាលឱ្យទៅជាមានភ្លៀងផ្គរយ៉ាងខ្លាំង ។ ក្រោយពីស្ដេច និងព្រះនាង ព្រមទាំងព្រះបរិពារឡើងគោក ហើយ ស្រាប់តែរន្ទះបាញ់សំពៅក្រឡាប់លិចលង់ នៅកំពង់នោះ ។ ត្រង់កន្លែងនោះជាប់ឈ្មោះថា ភ្នំរន្ទះ រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ ។

បន្ទាប់ពីស្ដេចបាយ៉ង់ចេះតែខិតខំស្វែងរកទីភូមិឋានដើម្បីបានសង់ព្រះរាជដំណាក់ស្នាក់អាស្រ័យ ។ គ្រានោះទ្រង់បានជួបនឹងទីទួលមួយខ្ពស់ល្អ គួរជាទីរីករាយក្រៃពេក ទ្រង់ក៏ធ្វើព្រះពន្លាបណ្ដោះអាសន្ននៅទីនោះ ។ លុះស្ដេចបានស្នាក់អាស្រ័យបានស្រួលបួសហើយ ទ្រង់ក៏សំណេះសំណាលជាមួយនឹងព្រះអគ្គមហាសីអំពី សេចក្តីកម្សត់ ទុក្ខវេទនារបស់ព្រះអង្គនិងព្រះនាងតាំងពីដើមទីមក ។ ព្រះនាងទ្រង់រំឭកព្រះរាជាពីរឿងដែលទ្រង់បន់ថា ” នឹងដាក់ព្រះកេសា (កោសក់) ថ្វាយអារក្សទឹកនោះពេលនោះព្រះអង្គត្រូវដាក់កេសាលាបំណន់ “ ។ព្រះរាជាក៏ចាត់ពិធីដាក់ព្រះកេសាលាបំណន់ក្នុងវេលានោះឯង ព្រោះស្ដេចបាយ៉ង់ទ្រង់បន់កោរ ហើយទ្រង់កោរព្រះកេសថ្វាយអារក្សទឹកលាបំណន់ដូច្នេះ បានជាជាប់ព្រះនាមថាស្ដេចបាយ៉ង់កោរ ហើយនិងដីទួលខ្ពស់ដែលទ្រង់ធ្វើព្រះពន្លាជាប់ឈ្មោះថា ភ្នំបាយ៉ង់កោរ រហូតដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។[…]

(ដកស្រង់និងកែសម្រួលពីរឿងភ្នំបាយ៉ង់កោរ ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ភាគទី៥)

ចម្លើយ

តាមរយៈដំណើរ រឿងភ្នំបាយ៉ង់កោរនៅខេត្តតាកែវ បានឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងស៊ីជម្រៅអំពីទិដ្ឋភាពប្រវត្តិសាស្ត្រ និងវប្បធម៌នៃទឹកដីខ្មែរយើង។ តាមរយៈរឿងនេះ យើងអាចយល់ដឹងពីប្រភពដើមនៃ ឈ្មោះទីកន្លែងភូមិសាស្ត្រជាច្រើន ដូចជាភូមិបាក់កូត ភូមិចត ភូមិសែនបន់ និងភ្នំបាយ៉ង់កោរ ដែលសុទ្ធសឹងតែកើតចេញពីព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗក្នុងដំណើរភៀសខ្លួនរបស់ព្រះរាជា។ លើសពីនេះ រឿងក៏បង្ហាញពី ជំនឿដ៏រឹងមាំរបស់ខ្មែរទៅលើអារក្ស អ្នកតា និងអបិយជំនឿ តាមរយៈការបន់ស្រន់និងការលាបំណន់ ដើម្បីសុំសេចក្តីសុខពីវត្ថុស័ក្តិសិទ្ធិណាមួយ។ មួយវិញទៀត វាបានគូសបញ្ជាក់ពី ទំនាក់ទំនងដែលមិនចុះសម្រុងគ្នារវាងខ្មែរ និងសៀម(ថៃបច្ចុប្បន្ន) ដែលជាផ្នែកមួយនៃជម្លោះប្រវត្តិសាស្ត្រដ៏យូរអង្វែងរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ ជាងនេះទៅទៀត រឿងនេះក៏បង្ហាញពីសារៈសំខាន់នៃ ទីតាំងភូមិសាស្ត្រ និងការធ្វើដំណើរតាមផ្លូវទឹក នាសម័យនោះ ក៏ដូចជាមានអត្ថន័យដល់ការតស៊ូរបស់ប្រជាជនខ្មែរក្នុងការ ស្វែងរកទីលំនៅថ្មី និងកសាងអរិយធម៌ របស់ខ្លួន បើទោះបីជាត្រូវប្រឈមមុខនឹងឧបសគ្គយ៉ាងណាក៏ដោយ ។

ចម្លើយ

បានជាព្រះរាជា ប្ដូរព្រះនាមទៅជាព្រះបាទបាយ៉ង់កោរព្រោះ ព្រះអង្គបានសន្យាថា ព្រះអង្គនឹងកោរព្រះកេសាថ្វាយអារក្សទឹក ពេលណា ដែលព្រះអង្គរត់ភាសព្រះកាយ ប្រកបដោយសេចក្ដីសុខគ្រប់ពេលវេលា ។ លុះបានសម្រេចចាកផុតទុក្ខភ័យទាំងពួងហើយ ព្រះអង្គក៏កោរព្រះកេសាថ្វាយ ដើម្បីលាបំណន់ ហើយទ្រង់ក៏ជាប់ព្រះនាមថា «ស្ដេចបាយ៉ង់កោរ» តរហូតមក។

ចម្លើយ

កម្លាំងពីក្នុងផែនដី (Geological Dynamics)

ឥទ្ធិពលអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច (Electromagnetic Phenomena)

វិធីសាស្រ្តកាត់បន្ថយការប្រែប្រួលអាកាសធាតុ

វិធីកាត់បន្ថយការបំភាយ

ការសន្សំសំចៃថាមពល

វិធានការពាណិជ្ជកម្ម