1.5.📖ទី២ ៖ រឿងប្រាសាទអង្គរវត្ត

- ទេពធីតា (ន) ៖ កូនស្រីទេវតា ស្រីទេព្ដា។
- ព្រះឥន្ទ្រ (ន) ៖ ព្រះនាមទេវរាជ ជាអធិបតីនៃពួកទេវតាត្រៃត្រិង្សសួគ៌ ជាអ្នកមានអំណាចត្រួតត្រាលើគេនៅឋានព្រះឥន្ទ្រមានច្រើនដូចជា ព្រះឥន្ទ្រា ព្រះឥន្ទ្រាធិរាជ អមរិន្ទ្រ អមរេន្ទ្រ…។
- ព្រះភក្ត្រ (ន) ៖ មុខ។
- ស្ញប់ស្ញែង (កិ) ៖ កោតខ្លាច ខ្លាចក្រែង ក្រែងក្នុងចិត្ត…។
- សោយទិវង្គត (កិ) ៖ ស្លាប់ ងាប់…។
- អគ្គមហេសី (ន) ៖ ប្រពន្ធស្ដេច។
- ពិស្ណុការ (ន) ៖ ទេវតាខាងជាង ជាអ្នកសម្រេចកិច្ចការថ្វាយព្រះឥន្ទ្រ។
នៅពេលអ្នកអានអត្ថបទ អ្នកគប្បីស្វែងយល់ខ្លឹមសារអត្ថបទឱ្យបានច្បាស់លាស់ ដើម្បីត្រៀមឆ្លើយសំណួរទាក់ទងនឹងកាលអាកាស ប្រធានរឿង មូលបញ្ហារឿង និងខ្លឹមសារមួយចំនួនទាក់ទងនឹងប្រធានបទ។
[…]ថ្ងៃមួយ មាននាងទេពធីតា៥អង្គឋិតនៅឯប្រាសាទព្រះឥន្ទ្រ បានហោះមករត់ប្រឡែងគ្នាលេងនៅឋាន កណ្ដាល បានឃើញផ្កានៅសួនច្បារតាលឹម សេង រីកស្គុសស្គាយព្រោងព្រាត ក៏បបួលគ្នាចូលទៅក្នុងសួននោះ។ ទេពធីតាម្នាក់ឈ្មោះនាងទិព្វសុតាចន្ទ ក៏បានបេះផ្ការបស់តាលឹម សេង ៦ទងព្រោះផ្កានោះមានក្លិនក្រអូបសាយល្អ។ ចំណែកទេពធីតាឯទៀត បានដើរលេងពាសពេញក្នុងសួនច្បារនោះដែរ តែឥតបានកាច់ផ្កាលេងទេ។
លុះត្រឡប់ទៅដល់ឋានទេវតាវិញ ទេពធីតាស្លូតត្រង់ក៏បានទូលព្រះឥន្ទ្រពីរឿងនាងទិព្វសុតាចន្ទលួចបេះផ្កាគេ ព្រះឥន្ទ្រក៏ទ្រង់ផ្តន្ទាទោសទិព្វសុតាចន្ទ ឱ្យចុះមកឋាន កណ្ដាលនៅជាមួយមនុស្ស ចំនួន៦ឆ្នាំ និងត្រូវទៅធ្វើជាប្រពន្ធតាលឹម សេង ទៀតផង។
នាងទិព្វសុតាចន្ទ កាលបើបាននៅជាមួយតាលឹម សេង យូរមក នាងសង្កាត់ឃើញសេចក្តីលំបាកវេទនារបស់តា និងចិត្តស្មោះត្រង់របស់គាត់ ក៏កើតមានចិត្តអាណិតតាខ្លាំង ទើបរកមធ្យោបាយដោះបំណុលឱ្យតាលឹម សេងជាប្ដី។ នាងបានត្បាញសំពត់សូត្រលក់ ព្រមទាំងបង្ហាត់បង្រៀនវិជ្ជាត្បាញនេះដល់អ្នកស្រុកថែមទៀត។
មិនយូរប៉ុន្មាន តាលឹម សេង ក៏បានឡើងជាអ្នកមានម្នាក់ មានអំណាចនិងគេរាប់រកជាច្រើន។
ប្រមាណជាមួយឆ្នាំក្រោយមក នាងទិព្វសុតាចន្ទបានបុត្រប្រុសម្នាក់។ទារកនេះរពឹសពន់ពេកនៅពេលដែលវាចេះវារ វាចេះជីកដីធ្វើជាកំពែងការពារ ពេលចេះអង្គុយវាគូរលេងនៅលើដីធ្វើជារូបសត្វ រូបមនុស្ស គឺថាវាចូលចិត្តគូរលេង ឥតចេះខ្ជិល ឥតឈប់ឈរ វាជាក្មេងពុំចេះនៅស្ងៀមមួយស្របក់ណាសោះឡើយ។អាស្រ័យហេតុដូច្នេះ ទើបម្ដាយដាក់ឈ្មោះថា ព្រះពិស្ណុការ។
លុះកុមារមានវ័យ ៥ ឆ្នាំ នាងទិព្វសុតាចន្ទក៏ត្រូវផុតកំណត់ការផ្ដន្ទាទោសរបស់ព្រះឥន្ទ្រ ហើយក៏ដល់ ពេលនាងត្រឡប់ទៅឋានលើវិញដែរ។ដើម្បីរំឭករឿងនោះដល់តាជាប្ដី នាងក៏បេះផ្កាចំនួន ៦ទងយកទៅដាក់លើខ្នើយដេករួចក៏ហោះទៅកាន់ឋានព្រះឥន្ទវិញ។
តំណាលពីព្រះពិស្នុការវិញ អ្នកខំរត់រកម្ដាយគ្រប់ច្រកល្ហក់អស់ហើយ ប៉ុន្តែឥតបានដឹងថា ម្ដាយទៅណាសោះ។ កុមារក៏កើតទុក្ខរកទីបំផុតគ្មាន ទើបថ្ងៃមួយសួរឪពុកថាម្ដាយខ្ញុំជាអ្វី។
ឪពុកឆ្លើយថា ម្ដាយកូនឯងជាទេពធីតា នាងត្រូវមកនៅក្នុងឋានមនុស្សយើងនេះតែត្រឹម ៦ ឆ្នាំទេ ឥឡូវនាងត្រឡប់ទៅឋានទេវតាវិញហើយ ឋាននោះនៅឆ្ងាយណាស់ឪពុកមិនដឹងថាម្ដាយកូនឯងនៅត្រង់ណាទេ។
កុមារនៅស្ងៀម ប៉ុន្តែចេះតែនឹកមករកម្ដាយឥតមានភ្លេច ក៏សម្រេចចិត្តថា ចេញទៅរកម្ដាយឱ្យទាល់តែឃើញទោះបីឪពុកខំនិយាយឃាត់យ៉ាងណា ក៏កុមារពុំយល់ស្របតាមជាដាច់ខាត។ ព្រះពិស្នុការកុមារបានធ្វើដំណើចេញទៅ ដើរកាត់ព្រៃលេចវាល លេចវាលចូលព្រៃ ពេលឃ្លានបេះផ្លែរុក្ខជាតិនានាធ្វើជាអាហារ សម្លៀកបំពាក់រហែករយ៉ីរយ៉ៃអស់។ ប៉ុន្តែដោយហេតុកុមារនេះមានវាសនាល្អ ថ្ងៃមួយពួកទេពធីតាបានចុះមកលេងនៅលើភ្នំមួយ ហើយក្នុងបណ្ដាទេពធីតាទាំងនោះមាននាងទិព្វសុតាចន្ទមួយផង។នាងកំពុងនាំគ្នាដើរកាច់ផ្កាតាមដងព្រៃចងជាបាច់។
កាលបើព្រះពិស្ណុការបានឃើញស្ត្រីល្អៗ ដូច្នោះក៏នឹកថាអស់ពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយដែលអញដើរចេញពីទីភូមិដែលមានមនុស្សលោកនៅ អញឥតដែលបានជួបមនុស្សម្នាក់សោះ សម្លៀកបំពាក់អញក៏រហែកដាច់ដាចហើយអញពុំអាចរកអ្វីមកផ្លាស់បានទេ ក្រៅពីយកស្លឹកឈើមកចងបិទបាំងខ្លួន។ ដូច្នេះមនុស្សស្រីទាំងឡាយដ៏ល្អៗក្រៃលែងនេះមកពីទីឋានណា? ជាពួកទេពធីតាឬ?គិតដូច្នេះហើយព្រះពិស្ណុការរត់ពួន។ ស្ត្រីទាំងនោះបានដើរមកជិតដល់កុមារៗក៏បួងសួងឡើង៖ “បើក្នុងស្ដ្រីជាទេពធីតាទាំងអស់ឥតមានម្ដាយខ្ញុំនៅក្នុងនេះផងទេ សូមឱ្យហោះហើរទៅកាន់ឋានលំនៅគេវិញពុំមានសល់ឡើយប៉ុន្តែបើមានម្ដាយខ្ញុំនៅក្នុងទីនេះផងខ្ញុំសុំកុំឱ្យម្ដាយខ្ញុំហោះហើរទៅជាមួយនឹងគេរួច”។
លុះបួងសួងដូច្នេះចប់ហើយ ព្រះពិស្ណុការក៏រត់ចេញសម្ដៅទៅកន្លែងដែលនាងទេពធីតាទាំងនោះកំពុងលេង ។ នាងទេពធីតាទាំងឡាយកាលបើឃើញកុមារមនុស្សលោកក៏ភ្ញាក់ផ្អើលស្ទុះហោះទៅឋានលើអស់នៅសល់តែនាងទិព្វសុតាចន្ទហោះទៅនឹងគេពុំរួច។ ព្រះពិស្ណុការរត់ទៅចាប់ឱបនាងស្និទ្ធស្នាលជាទីបំផុត។
នាងទិព្វសុតាចន្ទស្រែកយ៉ាងខ្លាំងៗថា “តើកម្មអ្វីតាមមកគ្របសង្កត់លើរូបខ្ញុំទៀតហើយ ខ្ញុំបានសោយទុក្ខទោសបានរួចពីឋានមនុស្សលោកហើយ ម្ដេចឡើយក៏មានមនុស្សលោកមកចាប់រឹតរួតខ្ញុំជាថ្មីទៀតដូច្នេះ” ។
ព្រះពិស្ណុការស្រែកឡើងថា ម៉ែ! ម៉ែ! ខ្ញុំនេះត្រូវជាកូនម៉ែ។
នាងទិព្វសុតាពន្ធ ស្តារកុមារថាជាកូនរបស់ខ្លួនពិតដោយសារ សំដីដែលកុមារនិយាយ ។ ដូច្នេះនាងក៏យមួញសោកអាណិតកូនជាខ្លាំង ហើយមានវាចាទៅកាន់កូន ៖
ម៉ែឥតមានស្អប់ខ្ពើមឪពុកកូនឯង ម៉ែតែង និកមក កូន នឹកឪពុកឯង ពុំមានភ្លេច ព្រមទាំងអ្នកភូមិផងរបងជាមួយឯទៀត ដែលម្តាយ ធ្លាប់នៅជាមួយគេ ប៉ុន្តែជាគឺជាទេពជីតាពុំអាចនៅជាមួយមនុស្សលោកបានយូរទេ ។ រាល់ថ្ងៃម្តាយ ទៅបំពេញកិច្ចនៅចំពោះមុខព្រះភក្ត្រព្ររឥន្ទ្រាធិរាជ គឺ សុំអង្វរ ឱព្រះអង្គប្រទានពរដល់កូននិងឪពុកកូនឯងកុំបីខាន មិនតែប៉ុណ្ណោះម្តាយបានទាំងទូលសុំព្រះឥន្ទ្រឱ្យព្រះអង្គមេត្តា ។ ពេលដែលថ្លែងពីសេចក្តីនឹករពួករួចហើយនាទិព្វសុតាចន្ទ ក៏នាំពិស្ណុកាទៅឋាន ទេវតា ។
នៅពេលដែលព្រះឥន្ទ្រាធិរាជយាងចេញមកតាមនោះ ទ្រង់ទតឃើញកុមារ ទ្រង់សួរទៅនាងឱព្វសុតាចន្ទថា តើមនុស្សនេះជាអ្វីបានជានាងនាំមកដល់ក្នុងប្រាសាទយើង ?
នាងទិព្វសុតាចន្ទទូលថា ជាបុត្រខ្ញុំម្ចាស់ កាលដែលខ្ញុំម្ចាស់ចុះទៅនៅឯឋានមនុស្សលោក រៀបការជាមួយលោកតាលីម សេង ។
នាងទិព្វសុតាចន្ទបានទួលព្រះឥន្ទ្របន្ថែមថា បុត្រខ្ញុំម្ចាស់មានការប៉ិនប្រសប់ណាស់ គឺចេះគួរចេឆ្លាក់ នាំឱ្យមនុស្សលោកមានសេចក្ដីកោតសរសើរ ស្ញប់ស្ញែងជាក្រៃលែង ប៉ុន្តែទាស់តែកូនខ្ញុំម្ចាស់ចេះចំណេះទាំងនេះ ដោយឥតបានរៀនពីគ្រូណាសោះ គឺវាចេះដោយសារគំនិតវាតែម្តង ។ ព្រះឥន្ទ្រឆ្លើយថា មែនហើយ ! មនុស្សលោកណាចេះវិជ្ជាឥតគ្រូ លោកប្រដូចនឹងមនុស្សឆ្កួត បើដូច្នេះចូរឯងនាំកុមារនេះទៅជួបនឹងទេវបុត្ររោងជាងឈើ គេនិងបង្រៀនកុមារឱ្យចេះមុខវិជ្ជាប្លែកៗសិន រួចសឹមឱ្យកុមារត្រឡប់ទៅឋានមនុស្សលោកវិញ ព្រោះកុមារមានសញ្ជាតិជាមនុស្សលោកពុំអាចមកនៅក្នុងទីឋាននេះ រហូតទៅបានទេ ។
ព្រះពិស្ណុការក៏ទៅជាមួយទេវបុត្រ ដែលជាអ្នកបច្ចេកទេសខាងវិជ្ជាសិល្បៈ និងខាងសំណង់ ។ យុវជននោះខំរៀនគូរ រៀនឆ្លាក់រៀនលេងភ្លេងអំពីសំណាក់ទេវបុត្រជាគ្រូទាំងនោះ បានចេះចាំស្នាត់សព្វគ្រប់ទាំងអស់ គឺសង់នាវាអាចបើកបរលើគោកបាន ចេះឆ្លាក់ប្រាក់ ធ្លាក់មាស ចេះស្លដែកគ្រប់យ៉ាង ចេះវិជ្ជាលាយទឹកហើយទឹកនោះ បើកាលណាគេចាក់រាយលើដីឥដ្ឋ ដីនោះនឹងក្លាយទៅជាថ្ម ។ សរុបសេចក្តីទៅគឺបានចេះចាំទាំងអស់នូវមុខវិជ្ជាទាំងឡាយណាបង្រៀន ហើយទេវបុត្របាននិយាយលើកទឹកចិត្តកុមារដូច្នេះទៀតផងថា កិច្ចការដែលអ្នកបានចេះធ្វើដែលទេវបុត្របានទាំងប៉ុន្មាននេះ អាចគង់ឋិតថេរនៅបានអស់ពេលជាច្រើនពាន់ឆ្នាំ ឯចំណែក ការងាររបស់ខ្ញុំវិញអាចមានជីវិតត្រឹមមួយរជ្ជកាលស្ដេចមួយព្រះអង្គៗប៉ុណ្ណោះទេ ឧបមាថា បើព្រះមហាក្សត្រអង្គណាមួយបានសោយរាជ្យសម្បត្តិ ហើយទ្រង់សព្វព្រះរាជហទ័យឱ្យខ្ញុំសង់ប្រាសាទថ្វាយ ខ្ញុំអាចសង់ថ្វាយបានមួយរំពេច ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃដែលព្រះមហាក្សត្រអង្គនោទ្រង់សោយព្រះទិវង្គតទៅ ប្រាសាទនោះក៏ត្រូវរលាយបាត់ក្នុងពេលនោះដែរ ដូច្នេះឃើញថាឫទ្ធិ អំណាចរបស់ឯងមានអានុភាពខ្លាំងលើសលប់លើឬទ្ធិអំណាចរបស់យើង ។ ទេវបុត្រក៏នាំសេចក្ដីទៅក្រាបទូលព្រះឥន្ទ្រាធិរាជអំពិលទ្ធផលដ៏ប្រសើរក្រៃលែងដែលបានកើតមានអំពីការអប់រំព្រះពិស្ណការ ព្រះឥន្ទ្រក៏ទ្រង់សព្វព្រះទ័យជាខ្លាំង ហើយទ្រង់ទទួលស្គាល់ថា ព្រះពិស្ណុការ នឹងទៅជាអ្នកអប់រំ អ្នកបង្ហាត់បង្រៀនមនុស្សលោកទាំងអស់ដែលកាន់ព្រះពុទ្ធសាសនា ។ កាលព្រះឥន្ទ្រមានព្រះបន្ទូលមកដល់ត្រង់នេះ ព្រះអង្គនឹកឃើញដល់ព្រះកេតុមាលា ហើយព្រះអង្គក៏ទ្រង់ហោះចុះមកប្រទេសកម្ពុជា។
ពួកអ្នកយាមក៏រត់ទៅទូលព្រះបាទទេវងអស្ចារ្យថា មានសត្វពុំដែលស្គាល់ថុនមកពីឋានទេវតាមានភាពដូចមនុស្ស ប៉ុន្តែមានពណ៌ខៀវមានពន្លឺចាំងដូចភ្លើងបានចូលក្នុងប្រាសាទ ។
ព្រះបាទទេវងអស្ចារ្យយាងប្រញាប់តម្រង់ទៅប្រាសាទ ព្រះអង្គ ហើយទ្រង់បានស្គាល់ថាជាព្រះឥន្ទ្រ ព្រះរាជាលុតជង្គង់ថ្វាយបង្គំ ពេលនោះព្រះឥន្ទ្រសួរព្រះរាជាថា តើព្រះអង្គមានស្គាល់ព្រះរាជបុត្រយើងឬទេ ? ។ ព្រះបាទទេវងអស្ចារ្យទួលថា ទូលព្រះបង្គំពុំដែលស្គាល់ទេ ។
ព្រះឥន្ទសួរ ៖ « កាលដែលព្រះអង្គកេតុមាលាទ្រង់រសម្ភព តើមានអាភេទដូចម្តេច ? »
ព្រះបាទទេវងអស្ចារ្យទូលថា ឃើញពន្លឺខៀវលាតសន្ធឹងនៅលើមេឃ រួចស្រាប់តែមានកម្រងផ្កាធ្លាក់មកលើអគ្គមហេសីទូលព្រះបង្គំ ហើយតមកអគ្គមហេសីទូលព្រះបង្គំមានផ្ទៃពោះ ឥឡូវប្រសូតបុត្រមកសន្មតនាមថា កេតុមាលា ឥឡូវមានវ័យចម្រើនហើយ ។ ព្រះឥន្ទ្រមានបន្ទូល « ហ្នឹងហើយ ! គឺជាកូនយើង វាចុះមកចាប់បដិសន្ធិ» ។ ឮដូច្នោះ ព្រះបាទទេវងអស្ចារ្យ ទ្រង់ក៏ត្រាស់ហៅព្រះកេតុមាលាឱ្យចូលមក ។ ព្រះឥន្ទ្រក៏ចាប់លើកព្រះរាជកុមារឱ្យអង្គុយលើព្រះឧរូ (ភ្លៅ) រួចទ្រង់មានព្រះបន្ទូល ! ពីដើមយើងឈ្មោះថាមាណព យើងបានស្ថាបនាផ្លូវថ្នល់ ស្ថាបនាទំនប់ទឹក សង់សាលា សង់ស្ពាន យើងបានធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់អ្នកក្រីក្រលំបាក ដោយផលនេះយើងបានទៅកើតជាព្រះឥន្ទ្រ ដូច្នេះយើងមានចិត្តនឹកមកដល់ប្រទេសកម្ពុជាណាស់ ព្រោះជាប្រទេសទើបនឹងកើតឡើងថ្មីៗ ហើយតាំងពីពេលនោះមកដល់ឥឡូវនេះ គ្មានមនុស្សខ្លាំងពូកែណាម្នាក់មកនៅក្នុងប្រទេសនេះសោះ ។ ដូច្នេះយើងនឹងជួយធ្វើឱ្យឯងបានសប្បាយ ហើយឱ្យមានអាយុវែងផង ត្បិតមនុស្សលោកសម័យនេះអាយុខ្លីណាស់ កម្រមាននរណាអាយុបានមួយរយឡើយ ។ យើងនឹងនាំយកឯងទៅក្នុងប្រាសាទយើង ហើយឱ្យឯងចុះមុជទឹកក្នុងអាងមួយដើម្បីឱ្យបានអាយុវែង ។
ព្រះឥន្ទ្រក៏លើកព្រះកេតុមាលា ហោះទៅកាន់ឋានទេវតា ។ នៅក្នុងសួនច្បារនៃព្រះឥន្ទមានអាងទឹកមួយ ព្រះឥន្ទ្រក៏យកព្រះកេតុមាលាទៅឱ្យមុជទឹកក្នុងអាងនោរមួយថ្ងៃ ៧ ដង លុះត្រាតែគ្រប់៧ ថ្ងៃ ។ បន្ទាប់មកព្រះឥន្ទ្រនាំព្រះកេតុមាលាចូលទៅក្នុងប្រាសាទព្រះអង្គ រួចព្រះឥន្ទ្រអចជាព្រាហ្មណ៍ ៧ នាក់ឱ្យមកសួតសែកមន្តគាថានឹងប្រោះព្រំទឹកមន្ត លើព្រះកេតុមាលាអាយុជាងមួយរយឆ្នាំ ។
កាលបើពិធីនេះបានចប់សព្វគ្រប់ហើយ ព្រះឥន្ទក៏ទ្រង់ឱ្យគេ ទឹម ព្រះរាជរថបញ្ជិះព្រះកេតុមាលាបរហោះព័ទ្ធជុំវិញប្រាសាទព្រះអង្គ ដើម្បីឱ្យព្រះកេតុមាលាអាចមើលឃើញលម្អប្រាសាទសព្វគ្រប់ទាំងអស់ ។
កាលបើព្រះកេតុមាលា បានសង្កេតមើលប្រាសាទព្រះឥន្ទ្រសព្វគ្រប់អស់ហើយ ព្រះកេតុមាលាទៅមើលក្រោលគោសួគ៌ទៀត ។
ព្រះឥន្ទ្រក៏សួរទៅព្រះកេតុមាលាថា អ្នកពេញចិត្តនឹងអ្វីៗដែលអ្នកបានឃើញឬទេ ។
ព្រះកេតុមាលាទូលថា ទូលបង្គំមានសេចក្តីស្នប់ស្ញែងណាស់។
ព្រះឥន្ទ្រមានបន្ទូលថា ដូច្នេះយើងប្រគល់អាណាចក្រកម្ពុជានេះឱ្យឯង ហេតុនេះបើឯងពេញចិត្តនឹងប្រាសាទណាមួយដែលឯងបានឃើញ ហើយចង់សង់ប្រាសាទមួយនៅប្រទេសកម្ពុជាឱ្យល្អដូច្នេះ ចូរឯងគ្រាន់តែនឹកក្នុងចិត្តទៅ យើងនឹងបញ្ជូនស្ថាបនិកម្នាក់ឱ្យទៅសាងសង់នៅក្នុងប្រទេសឯងមួយរំពេច ។ ព្រះកេតុមាលាពេញចិត្តប្រាសាទមួយដែលមានលំអអស្ចារ្យ គឺក្រោលគោព្រះឥន្ទ្រ ។
ព្រះឥន្ទ្រក៏ទ្រង់ព្រះសម្រួលថា ក្រោលគោនេះជារបស់ល្អចំពោះភ្នែកចៅឯងហើយឬ ? ហើយទ្រង់មានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះពិស្ណុការ « ចៅឯងជាតិមនុស្សលោក ពុំអាចឋិតនៅក្នុងឋានលើនេះបានរហូតទេ យើងនឹងបញ្ជូនចៅឯងទៅប្រទេសកម្ពុជា ហើយឯងត្រូវសង់ប្រាសាទឱ្យព្រះរាជបុត្រយើងមួយឱ្យមានសោភណភាពល្អជាងក្រោលគោយើង ។ កាលបើចៅឯង សង់រួចស្រេចហើយ យើងនឹងចុះទៅធ្វើជាអធិបតីក្នុងពិធីរៀបចំអភិសេកព្រះរាជបុត្រយើងឱ្យឡើងសោយរាជ្យ ។
កាលបើព្រះពិស្ណុការបានពិនិត្យមើលក្រោលគោ ព្រះឥន្ទ្រសព្វគ្រប់ហើយ ព្រះឥន្ទ្រទ្រង់ក៏ព្រះរាជបញ្ជាឱ្យគេរៀបចំទឹមព្រះរាជរថព្រះអង្គ បញ្ជិះព្រះកេតុមាលា និងព្រះពិស្ណុការចុះមកកាន់ផែនដីត្រង់ប្រទេសកម្ពុជា ។
ព្រះពិស្ឋការក៏ចាប់សង់ប្រាសាទភ្លាម នៅព.ស. ៦២ 0 ។ លោកបានបង្គាប់ឱ្យជីកស្នាមភ្លោះ យកអាចម៍ដីចាក់គរលើគ្នាយ៉ាងខ្ពស់ រួចទើបព្រះពិស្ឋការយករូបចម្លាក់ផ្សេងៗ ទៅផ្តិតលើដីនោះគ្រប់ទិសទាំងអស់ ។ ការសង់ប្រាសាទ ព្រះពិស្ណការ ឥតចាំបាច់ចងរន្ទា ដាំសសរមួយម្តងៗដូចយើងទេ គឺលោកយកដីមកគរ សង់ជាប្រាសាទប្រាំជាន់តែម្តង ទើបយកទឹកថ្នាំលាយទៅលាបពីលើតួប្រាសាទដីទាំងមូល ។ ប្រាសាទក៏ក្លាយទៅជាថ្ម ។
អាស្រ័យហេតុនេះហើយ បានជាយើងឃើញត្រង់វង់កោង នៃដំបូលប្រាសាទ ឥតមានរនូត ឬសសរទ្រពីក្រោម ។ លុះការស្ថាបនាបានរួចស្រេចកាលណា ព្រះពិស្ណុការការក៏លាបថ្នាំលើរូបចម្លាក់ទាំងនោះ តម្រូវឲ្យលាបពណ៌ផ្សេងៗ ធ្វើឱ្យប្រាសាទមានលំអយ៉ាងត្រចះត្រចង់ គឺល្អដូចជាក្រោលគោព្រះឥន្ទ្រ ។
ព្រះកេតុមាលាពេញចិត្តនឹងប្រាសាទនេះណាស់ បានពោលសរសើរព្រះពិស្ណុការការជាច្រើន ហើយបានសុំឱ្យព្រះពិស្ណុការសង់ប្រាសាទឯទៀតជាច្រើន ដោយមានរូបចម្លាក់យ៉ាងឆើតឆាយ ។
ព្រះឥន្ទ្រាធិរាជដោយមានពួកទេវតាជាច្រើនតាមដង្ហែផងបានយាងចុះមកឋានក្រោមប្រសិទ្ធពរអភិសេកព្រះរាជបុត្រព្រះអង្គ ហើយព្រះអង្គក៏ថ្វាយព្រះនាមថា អរិដ្ឋពលពាហទាន (ព្រះកេតុមាលា) រួចទ្រង់ហៅប្រទេសខ្មែរយើងថា កម្ពុជា ដូចសព្វថ្ងៃនេះ ។ […]
(ដកស្រង់ពីប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ភាគ៥ )
ចម្លើយ
បានជានាងទិព្ទសុតាចន្ទចុះមករស់នៅជាមួយតាលឹមសេង ឯឋានមនុស្សលោកព្រោះព្រះនាងបានលួចបេះផ្ការបស់ តាលឹមសេងចំនួន៦ទង ។ ព្រះឥន្ទដែលជាព្រះវរបិតា ប្រទានទោសដល់នាងចំនួន៦ឆ្នាំ ឲ្យមករស់នៅឯឋានមនុស្សដើម្បីធ្វើជាប្រពន្ធ តាលឹមសេង ។
ចម្លើយ
- នាងទិព្វសុតាចន្ទបានទូលព្រះឥន្ទអំពីព្រះពិស្ណុការថា «បុត្រខ្ញុំម្ចាស់មានការប៉ិនប្រសប់ណាស់ គឺចេះគូរឆ្លាក់ នាំឲ្យមនុស្សលោកមានសេចក្ដីកោតសរសើរស្ញប់ស្ញែងក្រៃលែង ប៉ុន្តែទាល់តែ កូនខ្ញុំម្ចាស់មានចំណេះទាំងនេះឥតបានរៀន ពីគ្រូណាសោះ គឺវាចេះដោយសារគំនិតវាតែម្ដង» ។
- ព្រះពិស្ណុការ បានរៀនវិជ្ជានៅទីនោះជាច្រើនជាពិសេស ផ្នែកបច្ចេកទេសខាងសិល្បៈ និងស្ថាបត្យកម្មយ៉ាងស្ទាត់ ជំនាញបំផុត។
ចម្លើយ
តាមដំណើររឿង អតីតជាតិរបស់ព្រះឥន្ទ្រគឺ ឈ្មោះថាមាណព ដោយសារព្រះអង្គខិតខំស្ថាបនាផ្លូវថ្នល់ ទំនប់ទឹក ស្ពាន សាងសង់សាលារៀន និងធ្វើបុណ្យដាក់ទានដល់ជនក្រីក្រ ទើបបុណ្យកុសលទាំងនោះធ្វើឲ្យបានកើតជាព្រះឥន្ទ្រនាឋានសួគ៌ ។
ចម្លើយ
បច្ចេកទេសត្រួសៗក្នុងការកសាងប្រាសាទគឺ ៖
- ដំបូងព្រះពិស្ណុការបង្គាប់ឲ្យជីកស្នាមភ្លោះយកអាចម៍ដី មកចាក់លើគ្នាយ៉ាងខ្ពស់រួចទើបគាត់យករូបចម្លាក់ផ្សេងៗទៅផ្ដិតលើដីនោះគ្រប់ទិសទី ។
- ក្នុងការកសាងប្រាសាទនេះ ព្រះពិស្ណុការមិនបានចងរន្ទា ដាំសសរម្ដងមួយៗទេ គឺលោកយកដីមកគរសង់ជាប្រាសាទតែម្ដង ទើបយកទឹកថ្នាំដែលលាយរួច មកលាបលើតួប្រាសាទដីទាំងមូល ។ ប្រាសាទក៏ក្លាយទៅជាថ្មរឹងមាំតែម្ដង ។
ចម្លើយ
កាលអាកាសក្នុងរឿងនេះមានដូចជា ៖
- កាល ៖ ថ្ងៃមួយ ប្រមាណ១ឆ្នាំក្រោយមក រយៈពេល៦ឆ្នាំ គម្រប់៧ថ្ងៃ …។
- អាកាស ៖ ឋានកណ្ដាល ឋានព្រះឥន្ទ ខ្ទមតាលឹមសេង ក្នុងព្រៃ លើភ្នំ ប្រទេសកម្ពុជា …។
ចម្លើយ
ប្រធានរឿងនិងមូលបញ្ហារបស់រឿងមានដូចជា ៖
ក. ប្រធានរឿង៖ បង្ហាញពីប្រភពកំណើតនៃប្រាសាទអង្គរវត្ត
ខ. មូលបញ្ហារឿង ៖
- កំណើតព្រះពិស្ណុការ
- ទ្រង់ទៅរៀនវិជ្ជាខាងសិល្បៈនិងសំណង់ឯឋានព្រះឥន្ទ ព្រះ
- កេតុមាលាដែលជាបុត្រព្រះឥន្ទ ដើរលេងទស្សនាសព្វ កន្លែងនៅឋានព្រះឥន្ទ ហើយសព្វព្រះរាជហរទ័យក្រោលគោ របស់
- ព្រះឥន្ទ ព្រះឥន្ទបញ្ជាឲ្យពិស្ណុការមកកសាងប្រាសាទមួយដែលមាន សណ្ឋានដូចជាក្រោលព្រះអង្គគោថ្វាយព្រះកេតុលាមា ។ ក្រោលគោនោះគឺជាប្រាសាទអង្គរវត្ត ។
ចម្លើយ
តាមពិត ព្រះពិស្ណុការតំណាងឲ្យបុព្វបុរសខ្មែរដេលមានទេពកោសល្យខ្ពស់គ្មានគេប្រៀបដែលបានសាងប្រាសាទល្អប្រណីត ជាច្រើនឥតគណនានៅលើទឹកដីខ្មែរ ពិសេសប្រាសាទអង្គវត្តនេះឯង ។ ដោយសារភាពល្អល្អះឥតខ្ចោះរបស់ប្រាសាទអង្គរវត្តនេះហើយ ដែលធ្វើឲ្យមានការប្រៀបធៀបទៅនឹងឋានទេវតា ។
ចម្លើយ
ពាក្យសម្គាល់ប្រភេទនាមនីមួយៗចំនួន៥ពាក្យ មានដូចជា ៖
- នាមសាធារណ៍ ៖ ទេពធីតា ផ្កា សួនច្បារ រាជរថ វិជ្ជាសិល្បៈ ។ នាមទាំងនេះប្រាប់ឈ្មោះទូទៅមិនចំពោះ ។
- នាមអសាធារណ៍ ៖ ទិព្វសុតាចន្ទ តាលឹមសេង ព្រះពិស្ណុការ ព្រះកេតុមាលា ប្រទេសកម្ពុជា ។ នាមទាំងនេះប្រាប់ឈ្មោះមិនទូទៅ ចំពោះ ប្រាកដ ។
- នាមករណ៍ ៖ ការផ្ដន្ទា សេចក្ដីនឹករលឹក កំណត់ អំណាច សំណង់ ។ នាមទាំងនេះប្រាប់ឈ្មោះពីសភាពឬលក្ខណៈអ្វីមួយ ។
- នាមការក៍ ៖ មនុស្ស ទារក អ្នកយាម ស្ថាបនិក អ្នកបច្ចេកទេស ។ នាមទាំងនេះសម្ដែងអ្នកធ្វើអំពើឬអ្នកមានសភាពលក្ខណៈបែបណាមួយ ។
