1.1.បំណិនថ្មី ៖ កាលអាកាស

វត្តមាន (៥ពិន្ទុ)

• វាយបញ្ចូលពាក្យ  យល់ព្រម   ក្នុងប្រអប់ខាងក្រោមនេះ ដើម្បីបញ្ជាក់ វត្តមាន របស់អ្នក ។
• ចុចប៊ូតុង  Next  ដើម្បីចាប់ផ្ដើម ការសិក្សាមេរៀននេះ !

បំណិនថ្មី ៖ កាលអាកាស

          កាលអាកាស នៅក្នុងរឿងនីមួយៗ យើងតែងសង្កេតឃើញមានការផ្លាស់ប្ដូរ ប្រែប្រួលពេលវេលានិងទីកន្លែង នៃការប្រព្រឹត្តទៅនៃដំណើររឿង។ ពេលវេលាអាចជាពេលយប់ពេលថ្ងៃរដូវកាលខែឆ្នាំ…. និងទីកន្លែងអាចជាកន្លែងដែលស្ថិតនៅក្នុងផ្ទះ ភូមិស្រុកឬក្នុងព្រៃ លើអាកាសស្ថានមនុស្សស្ថានសួគ៌ស្ថាននរក ។

          ដូចម្ដេចហៅថាកាលអាកាស?

          ចូរពិនិត្យឧទាហរណ៍ខាងក្រោម ៖

          សម័យទីក្រុង តាំងទីនៅឧត្តុង្គ នៅស្រុកសម្បូរ ខេត្តក្រចេះ មានចៅអធិការវត្តមួយអង្គ ជាអ្នកប្រព្រឹត្តរៀននូវវិជ្ជាវេទមន្តអាគម ហើយជាអ្នកចេះ ចិញ្ចឹមក្រពើ ។ លោកគ្រូចៅអធិការនោះ ចិញ្ចឹមក្រពើមួយ ទុកដូចជាកូនសិស្សរបស់លោក ។ ក្រពើនោះ រស់នៅក្នុងទន្លេមេគង្គជាទន្លេដែលប្រកបដោយទឹកជ្រៅមានត្រីច្រើន ។ លោកឱ្យឈ្មោះក្រពើនោះ “អាធន” ។

          សម័យមួយ កាលព្រះមហាក្សត្រទ្រង់គង់នៅក្រុងឧត្តុង្គ ទ្រង់មានព្រះរាជបុត្រីមួយព្រះអង្គ ទ្រង់ប្រឈួនជាខ្លាំង ។ ព្រះអង្គស្រឡាញ់ព្រះរាជបុត្រីយ៉ាងខ្លាំងឥតឧបមា ព្រះអង្គទ្រង់ខ្សឹកខ្សួលតក់ស្លុតជាពន្លឹក ហើយទ្រង់ឱ្យជ្រើសរើសរកពេទ្យហ្ម ដែលពូកែមានឈ្មោះល្បីអស្ចារ្យមកព្យាបាលព្រះរាជបុត្រីព្រះអង្គ ក៏ប៉ុន្តែគ្មានគ្រឯណាមួយ អាចរំលែកទុក្ខព្រះរាជបុត្រីបានឡើយ ។ ហេតុនេះ បានជាព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ឱ្យនិមន្តចៅអធិការវត្តសម្បូរដែលមានឈ្មោះពូកែល្បីជាងគ្រូពេទ្យឯទៀតមកព្យាបាល ។ ការធ្វើដំណើរតាមទន្លេមេគង្គដោយកប៉ាល់ ពីស្រុកសម្បូរទៅឧត្តុង្គក្នុងសម័យនេះតែ ២ ថ្ងៃទេ តែក្នុងសម័យទីក្រុងតាំងនៅឧត្តង្គនោះ គេធ្វើដំណើរដោយទូកជាយូរថ្ងៃ ព្រោះទន្លេនោះ មុនពេលទៅដល់ក្រចេះមានទឹកហូរស្រួលល្អទេ តែចាប់ពីរក្រចេះទៅ ត្រូវឆ្លងទឹកហូរកួចខ្លាំងនិងមានថ្មស្រួចៗដុះនៅក្នុងទីកដោយអន្លើៗ ។

          លោកគ្រូចៅអធិការនិមន្តព្យាបាលព្រះរាជបុត្រី ព្រះរាជបុត្រីក៏បានស្រាកស្បើយជំងឺធូរគ្រាន់បើប៉ុន្តែព្រះមហាក្សត្រទ្រង់ពុំអនុញ្ញាតឱ្យលោកគ្រូចៅអធិការវិលទៅវិញភ្លាមទេ ទ្រង់ឱ្យលោកនៅរង់ចាំថែទាំជំងឺព្រះបុត្រី លុះត្រាតែជាស្រឡះមែនទែន សិន ។ និយាយអំពីអាធនដែលនៅស្រុកសម្បូរវាទន្ទឹងមើលផ្លូវលោករបស់វាជាយូរខែថ្ងៃពុំឃើញវិលមកសោះ វាកើតមានសេចក្តីស្រងូតស្រងាត់នឹករលឹកដល់លោកគ្រវាជាអនេក ។ ថ្ងៃមួយវាពយខ្លាំងពេក វាក៏ហែលចេញពីទីលំនៅទៅតាមដងទន្លេមេគង្គ ឆ្ពោះត្រង់ទៅតាមលោកគ្រវានៅឧត្តុង្គ ។ វាធ្វើដំណើរពីស្រុកសម្បូរទៅដល់ឆ្លងគ្មានជួបប្រទះនឹងសត្រូវ ឬគ្មាន អន្តរាយអ្វីដល់ខ្លួនវាសាះ ប៉ុន្តែលុនវាទៅដល់ភ្នំមួយឈ្មោះ “ភ្នំសុពណ៌កាលី” វាបានជួបនិងក្រពើមួយជាក្រពើសាហាវ ក្លាហានឈ្លានពានណាស់ ដោយក្រពើនោះក្រេវក្រោធនឹងអាធនដែលហែលកាត់ទីលំនៅរបស់វា វាក៏រករឿងដាលវាលឈ្លោះ ប៉ុន្តែដោយអាធនមានកិច្ចរួសរាន់ចង់ជួបនឹងលោតគ្រូរបស់វាៗក៏ដោះដែរត់អំពីក្រពើអំណាចទៅ ។ […]

(ដកស្រង់ពីរឿងក្រពើឈ្មោះអាធន ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ភាគទី៥)

          តាមឧទាហរណ៍ខាងលើ ដំណើររឿងប្រព្រឹត្តទៅតាម ពេលវេលានឹងទីកន្លែង ដូចខាងក្រោម ៖

• ពេលវេលា ៖ សម័យមួយ យូរ ថ្ងៃ យូរខែ ថ្ងៃ ថ្ងៃមួយ … ។
• ទីកន្លែង ៖ វាជវាំងឧត្តុង្គ ស្រុក សម្បូរ ខេត្តក្រចេះមេគង្គ…។

បញ្ញាត្តិ

កាលអាកាស គឺជាពេលវេលា និងទីកន្លែងដែលដំណើររឿងប្រព្រឹត្តទៅ ។ 

ពេលវេលានិងទីកន្លែងនៃរឿង ជួនកាលអ្នកនិពន្ធបានលើកឡើងតាមស្ថានភាពពិតជាក់ស្ដែង ជួនប្រឌិតឡើងតាមមនោគតិរបស់ខ្លួន ។

សំណួរ (១០ពិន្ទុ)

១- ដូចម្ដេចហៅថាកាលអាកាស ?

២- តើកាលអាកាសនៃរឿងកើតឡើងយ៉ាងដូចម្ដេច ?

១. រឿងវត្តវិហារសួគ៌

    … បន្ទាប់ពីនេះ តាគហេ ព បក្សីចាំក្រុង រត់កាត់ព្រៃទៅដល់ទួលមួយ មានដើមរលួសម្លប់ត្រឈៃល្អ ក៏ឈប់សម្រាកនៅទីនោះ បានជាទីនោះហៅ ភូមិរលួស នៅក្នុង ស្រុកសូទ្រនិគម  ខេត្តសៀមរាប  សព្វថ្ងៃនេះ  ។ តពីនោះ តាគហេនិងបក្សីចាំក្រុង បានសុំដោយសារទូកគេមក ដល់ខេត្តជើងព្រៃ កងទ័ពបានតាមមកជិតទាន់ ក៏នាំបក្សីចាំក្រុងពួន ក្នុងព្រៃមួយ ។ វេលាយប់នោះ មាន មូសច្រើន បក្សីចាំក្រុងបួងសួងថា  « បើខ្ញុំមានបុណ្យ សុំកុំឱ្យមានមូសក្នុងទីនេះ » ។ ការបួងសួងនេះ បានសម្រេចដូចបំណងមែន ។ ទីទួល ដែលតាគហេពួននេះ មាន ឈ្មោះទួលគហេ  នៅតំបន់រកាកោង  ស្រុកមុខកំពូល  ខេត្តកណ្ដាល  សព្វថ្ងៃនេះ ។

          លុះព្រឹកឡើង តាគហេក៏នាំបក្សីចាំក្រុង រត់បន្តទៀត ដល់មាត់ទន្លេ តែគ្មានទូកឆ្លងឡើយ បក្សីចាំក្រុងក៏អធិដ្ឋានថា «បើខ្ញុំមានបុណ្យវាសនា ត្រូវបានសោយរាជ្យនិងទំនុកបម្រុងព្រះពុទ្ធសាសនាមែន សូមឱ្យដើមរកា នៅត្រើយខាងជើង កោងទៅ ឯ ដើមល្វាខាងត្បូង ទេរមក » ។ ដើមឈើទាំងពីរ ក៏ទេររកគ្នា ដូចការអធិដ្ឋានមែន តាគហេក៏ពបក្សីចាំក្រុង ឆ្លងតាមដើមឈើទាំងពីរនោះរួចទៅ ។ ដើមឈើទាំងពីរ ក៏ងើបឈរត្រង់ដូចដើមវិញ ទើប ទីនៅត្រើយខាងជើង មានឈ្មោះថា រកាកោង ស្ថិតនៅ ក្នុងទឹកដីស្រុកមុខកំពូល ឯ ត្រើយខាងត្បូង មានឈ្មោះថាល្វាទេរ ស្ថិត ក្នុងទឹកដីស្រុកស្រីសន្ធរ  សព្វថ្ងៃនេះ ។ […]

(ដកស្រង់ពីរឿងវត្តវិហារសួគ៌ ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ភាគទី៥)

២. រឿងវត្តសំពៅប្រាំ

                   ក្នុងកាលកន្លងយូរមកហើយ មាន ស្ដេចខ្មែរយើងមួយព្រះអង្គ ព្រះនាមព្រះថោង ។ រឿងដើមនៃក្សត្រអង្គនេះ គឺព្រះអង្គជាព្រះអង្គម្ចាស់ មាន ការតូចព្រះទ័យនិងឋិតា ដែលតម្រូវឱ្យព្រះអង្គគោរពបូជាព្រះអនុជពៅ មឿន ហើយ ទ្រង់យាងចេញ ពីព្រះរាជវាំង ជាមួយស្ម័គ្របក្សពួកឆ្ងាយពីរាជវាំង ទៅ ដល់ឆ្នេរខ្សាច់មួយ ដែលមាន ដើមធ្លកមួយដើមដុះ នៅកណ្តាលវាលខ្សាច់នោះ ។ ព្រះអង្គ បញ្ឈប់ពលរេហ៍នៅទីនោះ សម្រាកកាយ ក្រោមដើមធ្លក ។ ពេលព្រលិមស្វាងឡើង ព្រះអង្គ យាងមួយព្រះអង្គឯង លំហែកាយ តាមសមុទ្រ ។ លុះធ្វើដំណើរ កាន់តែឆ្ងាយទៅៗ ស្រាប់តែឮសូរសំឡេងមនុស្សអ៊ូអរ ព្រះអង្គក៏យាងទៅជិត ហើយបានជួបនឹងនាងនាគដែលកំពុងនាំភីលៀងមកកម្សាន្ត ឆ្នេរសមុទ្រ ។ ព្រះអង្គបានលួងលោមប្រតិព័ទ្ធ នាងនាគក៏យល់ព្រម តែសុំឱ្យព្រះអង្គតោងកន្ទុយនាងនាគ ដើម្បីជ្រែកទឹកទៅកាន់ ឋាននាគ ថ្វាយបង្គំព្រះបាទភុជង្គនាគជាព្រះវរបិតា ។ លុះព្រះអង្គតាមព្រះនាងទៅ ដល់ឋាននាគ  អស់រយៈប្រាំពីរថ្ងៃ ក៏សុំលាព្រះបិតាក្មេក នាំមហេសីវិលមក ឋានមនុស្ស វិញ ។ កាលនោះ ព្រះបាទភុជង្គនាគ ក៏បានរៀបចំប្រដាប់ប្រដាជាទ្រព្យមានតម្លៃចំនួនប្រាំសំពៅ ដើម្បីដង្ហែព្រះរាជបុត្រ មកគ្រប់គ្រង នៅឋានមនុស្សលោក ។ សំពៅទាំងប្រាំនេះ បើកក្ដោងសំដៅដល់ មាត់សមុទ្ទ ក៏ចូលចតតម្រៀបគ្នា រើប្រដាប់ប្រដាចេញពីសំពៅ ហើយដឹកជញ្ជូនយកទៅរកទីណាមួយ មាន ដីទួលខ្ពស់ រៀបចំកសាងជា ទីក្រុង ។ ឯសំពៅទាំងប្រាំនោះ ក៏បញ្ឈរទុកសម្រាប់ព្រះអង្គមានដំណើរទៅណាមកណា ទ្រង់គង់ក្រសាលតាមព្រះចិន្តា ។ ពលរេហ៍ទាំង៥០០នាក់ ក៏ដង្ហែព្រះថោងនិងនាងនាគ ទៅចាប់ស្ថាបនា ទីក្រុងរាជនិវេសន៍ទាំងអស់គ្នា បាត់ទៅ នៅសល់តែសំបកសំពៅ ។ លុះអស់កាលជាយូរលង់ក្រោយមក  ឆ្នេរសមុទ្រ ក៏ចេះតែស្រុតស្រកឆ្ងាយទៅៗ ដីក៏កាន់តែមុខខ្ពស់ឡើងៗ សំពៅទាំង៥នោះ ក៏កឿងនៅជាប់នឹងច្រាំង ហើយ យូរៗទៅ ក៏រឹងទៅថ្ម លិចបាត់តួសំពៅទៅ ក្នុងដី នៅសល់តែក្ដោងទាំង៥ ដែលគេឃើញ សព្វថ្ងៃនេះ ។

(ដកស្រង់ពីរឿងវត្តសំពៅប្រាំ ប្រជុំរឿងព្រេងខ្មែរ ភាគទី៦)

ចូរអានល្បះរួចជ្រើសរើសចម្លើយដែលត្រឹមត្រូវតាមរយៈដំណើររឿង ។ (៣ពិន្ទុ)

ចូរបំពេញចន្លោះទំនេរ ។ (៣ពិន្ទុ)

ចូរបំពេញចន្លោះទំនេរ ។ (៥ពិន្ទុ)

តើពាក្យណាខ្លះជាពេលវេលា ? (៣ពិន្ទុ)

តើពាក្យណាមួយមិនមែនជាអាកាស? (៣ពិន្ទុ)

សេចក្ដីថ្លែងការណ៍

កាលអាកាស គឺជាពេលវេលានិងទីកន្លែងដែលដំណើររឿងប្រព្រឹត្តិទៅ។

ការយល់ឃើញ

តើអ្នកពេញចិត្តចំពោះមេរៀននេះកម្រិតណា?